Herfsttrek in de Donaudelta: september & oktober

De meeste vogelaars denken bij de Donaudelta aan het voorjaar: mei, bloeiende pelikaankolonies, zingende bijeneters. Maar wie de delta kent, weet dat de herfst een ervaring biedt die minstens zo indrukwekkend is — en op sommige punten zelfs overtreft. In meer dan 30 jaar als gids heb ik geleerd dat september en oktober een totaal andere, maar even rijke delta laten zien. Dit artikel vertelt u waarom.

Waarom de herfsttrek zo spectaculair is

De Donaudelta ligt op de Via Pontica, een van de belangrijkste vogeltrekroutes van Europa. Deze route loopt langs de westkust van de Zwarte Zee en vertakt in de delta naar het Europese binnenland. In het najaar verzamelen zich miljoenen vogels in dit gebied: sommige op doortrek naar Afrika, andere om te overwinteren in het milde klimaat van de delta.

Het resultaat is een concentratie van vogels die u in het voorjaar niet ziet. Waar mei draait om diversiteit en broedgedrag, draait de herfst om aantallen. Duizenden steltlopers op modderbanken, honderden roofvogels op de thermiek, groepen van tientallen pelikanen die samen foerageren op de open meren — het is een schouwspel van overvloed.

De delta fungeert als een flessenhals: de trekvogels die via de Via Pontica naar het zuiden trekken, stoppen hier om bij te tanken in de uitgestrekte wetlands. Dit maakt de Donaudelta in september vergelijkbaar met Falsterbo in Zweden of de Bosporus in Turkije als trekconcentratiepunt, maar met het unieke voordeel van een intact, beschermd wetlandlandschap als rustgebied.

Sleutelsoorten van de herfsttrek

Steltlopers: het hart van de herfsttrek

De steltlopers vormen de kern van de herfstervaring in de delta. Vanaf half augustus arriveren de eerste doortrekkers uit hun broedgebieden in Scandinavië en Noord-Rusland. In september bereiken de aantallen hun hoogtepunt.

In totaal registreren we op een goede herfsttocht 15-20 soorten steltlopers, vaak in aantallen van tientallen tot honderden. Voor Nederlandse en Belgische vogelaars biedt de delta de kans om soorten als Terekruiter, Breedbekstrandloper en Steltkluut te zien die in West-Europa zeldzaam of afwezig zijn.

Roofvogels: het theater boven de delta

De herfsttrek brengt roofvogels die in het voorjaar niet of nauwelijks in de delta aanwezig zijn. De thermiek boven de uitgestrekte rietvelden en de open steppe van de Dobroedzja drijft de trekkers omhoog in cirkelvormige groepen.

• Roodpootvalk — groepen tot tientallen verzamelen zich in de Dobroedzja-steppe, waar ze op insecten jagen voordat ze verder zuidwaarts trekken. Een elegante kleine valk die zich goed laat benaderen.
• Wespendief — doortrekker in flinke aantallen in september. Herkenbaar aan de smalle kop en variabele borstvlekking. Trekt over de kanalen en meren op weg naar Afrika.
• Visarend — regelmatige doortrekker die soms dagenlang in het deltagebied foerageert. Spectaculaire duikjachten op vis in de ondiepe meren.
• Slechtvalk — verschijnt als wintergast vanaf half september. Jaagt op eenden en steltlopers boven de open meren.
• Zeearend — standvogel, het hele jaar aanwezig. In de herfst zijn er ook doortrekkende Zeearenden uit Oost-Europa, waardoor de aantallen toenemen. De machtigste roofvogel van de delta.

Watervogels: de grote aantallen

Vanaf eind september arriveren de eerste wintergasten uit het noorden. De aantallen zijn indrukwekkend.

• Smient — duizenden Smienten verzamelen zich op de open meren. Hun kenmerkende fluitroep is een geluid dat bij de herfstdelta hoort.
• Pijlstaart — elegante eenden in groepen van honderden op de ondiepe meren. De mannetjes vertonen in oktober al hun eerste winterkleed.
• Wilde Eend, Slobeend, Wintertaling — alle in grote aantallen. De delta biedt uitgestrekte foerageergebieden waar duizenden eenden zich concentreren.
• Kraanvogel — in oktober trekken groepen Kraanvogels over de delta, soms in formaties van honderden, roepend hoog in de lucht. Een van de meest ontroerende gezichten van de herfsttrek.

Late pelikanen

Een van de verrassingen voor veel bezoekers: de Kroeskoppelikaan en Roze Pelikaan zijn nog volop aanwezig in september. De broedtijd is voorbij, maar de vogels blijven foerageren op de open meren in groepen van tientallen tot honderden. Dit levert andere, maar even spectaculaire beelden op als in het voorjaar: geen nestactiviteit, maar wel imposante groepsjachten waarbij pelikanen in linie vissen opdrijven naar ondiep water.

Vanaf half oktober vertrekken de meeste pelikanen naar hun overwinteringsgebieden rond de Middellandse Zee en in Afrika. Wie ze wil zien, moet in september of begin oktober komen.

De voordelen van het herfstseizoen

Naast de spectaculaire vogels biedt de herfst praktische voordelen die het seizoen bijzonder aantrekkelijk maken.

Dag voor dag: wat kunt u verwachten op een herfstreis?

Een typische 5-daagse vogelreis in september met Ibis Tours verloopt als volgt. Elke dag brengt nieuwe habitats en soorten.

Herfst versus voorjaar: een vergelijking

Beide seizoenen hebben hun eigen karakter. Hieronder een eerlijke vergelijking om u te helpen kiezen.

Ons advies: voor eerste bezoekers die maximale soortenrijkdom en broedactiviteit willen, raden wij mei aan. Voor ervaren vogelaars die al in het voorjaar zijn geweest, of voor wie de nadruk wil leggen op trek, grote aantallen en comfortabel weer, is september de ideale keuze. Veel van onze vaste gasten komen twee keer per jaar: eenmaal in mei en eenmaal in september.

Oktober: het einde van het seizoen

Oktober is de overgangsmaand. De temperatuur daalt naar 15-20 graden Celsius overdag, met koele nachten rond 5-10 graden. De meeste pelikanen zijn vertrokken, maar de watervogels nemen het over. Duizenden eenden en ganzen arriveren uit het noorden, en groepen Kraanvogels trekken over in spectaculaire formaties.

De eerste helft van oktober is nog uitstekend voor een vogelreis. De tweede helft wordt rustiger, met kortere dagen en koeler weer. Ibis Tours biedt reizen aan tot en met de eerste helft van oktober.

Soorten die specifiek in oktober opvallen:

• Kraanvogel — trekkend in V-formatie, roepend, soms in groepen van honderden
• Kolgans en Grauwe Gans — de eerste winterganzen arriveren in groepen van duizenden
• Nonnetje — deze sierlijke zaagbek verschijnt als wintergast op de meren
• Blauwe Kiekendief — wintergast die de Bruine Kiekendief vervangt boven de rietvelden
• Klapekster — op uitkijkposten langs de kanalen en wegen

Wat te dragen en mee te nemen in de herfst

Het herfstseizoen is comfortabel, maar vraagt om de juiste kleding.

• Kleding in lagen — een T-shirt, een fleece of trui, en een winddicht jack als buitenlaag. De ochtenden zijn koel, maar de middagen zijn nog aangenaam warm.
• Regenjas — een lichte, waterdichte regenjas voor het geval van buien. In september zijn deze zeldzaam, maar het is beter voorbereid te zijn.
• Comfortabele wandelschoenen — waterdicht bij voorkeur, voor excursies aan wal langs modderige oevers.
• Sjaal of buff — handig voor koele ochtenden op de motorboot.
• Zonnebrandcreme — de zon is minder intens dan in de zomer, maar de reflectie van het water maakt bescherming nog steeds verstandig.

Een complete paklijst vindt u op onze pagina Vogelreis voorbereiding: checklist.

De herfst combineren met beren kijken

September is ook de perfecte maand om uw Donaudelta-reis te combineren met een bezoek aan de Karpaten voor het observeren van Europese Bruine Beren. De beren zijn in deze periode actief op zoek naar voedsel voor de winter, wat de kans op waarnemingen vergroot.

Onze Vogel- en Berenreis combineert beide hoogtepunten in een reis van circa 10 dagen. U begint met de delta (pelikanen, steltlopers, roofvogels) en eindigt in de Karpaten (beren, wolven, lynx). De totale reisprijs begint vanaf 2.340 euro per persoon, inclusief transfers, accommodatie, volpension en deskundige begeleiding.

Afzonderlijk kunt u ook kiezen voor een berenreis van een lang weekend (vanaf 480 euro) of onze standaard 5-daagse vogelreis (vanaf 1.390 euro).

Veelgestelde vragen

Zijn de pelikanen er nog in september?

Ja, zowel Kroeskoppelikaan als Roze Pelikaan zijn aanwezig tot eind september. Ze foerageren in grote groepen op de open meren, wat spectaculaire fotokansen biedt. Vanaf half oktober vertrekken de meeste pelikanen naar hun overwinteringsgebieden.

Hoeveel soorten kan ik verwachten in september?

Op een hotelbootreis van 4-5 dagen in september noteert de groep doorgaans 100-130 soorten. De soortensamenstelling verschilt van het voorjaar: minder zangvogels maar meer steltlopers, watervogels en doortrekkende roofvogels. De aantallen per soort zijn in de herfst vaak groter.

Zijn er muggen in september?

Veel minder dan in de zomer. September is een van de comfortabelste maanden in de delta: warm maar niet heet (20-25 graden Celsius), weinig muggen en aangenaam licht. Insectenspray meenemen is verstandig maar meestal niet essentieel.

Is september beter dan mei voor een eerste bezoek?

Beide maanden zijn uitstekend. Mei biedt meer broedactiviteit, zang en prachtkleed. September biedt herfsttrek met grote aantallen watervogels en steltlopers, plus comfortabeler weer. Voor wie niet tegen hitte kan of liever buiten het drukste seizoen reist, is september ideaal.

Kan ik de herfsttrek combineren met beren kijken?

Ja, dat is een populaire combinatie. De Vogel- en Berenreis van Ibis Tours combineert de Donaudelta met een bezoek aan de Karpaten, waar u Europese Bruine Beren in hun natuurlijke habitat kunt observeren. De totale reis duurt circa 10 dagen en kost vanaf 2.340 euro per persoon.

Meer lezen

• Beste reistijd Donaudelta — maand-per-maand overzicht voor vogelaars
• 5-daagse vogelreis Donaudelta — de meest complete delta-ervaring
• Vogel- en Berenreis — combineer delta en Karpaten
• Vogelfotografie in de Donaudelta — tips en technieken
• Vogelreis voorbereiding: checklist — alles wat u moet regelen